Jonathan Moore
Geograficzne niespodzianki

 

Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie kilku mało znanych ciekawostek na temat położenia geograficznego pewnych polskich oraz zagranicznych miast względem innych miast świata. Wielu ludzi ma swoje wyobrażenia na temat położenia geograficznego pewnych krajów. Na przykład zakładają, że Rosja i Kanada leżą całkowicie dalej na północ niż Włochy i Francja, a Polska i Rosja – na zachód od całej Szwecji i Norwegii. Jeśli natomiast patrzysz bliżej na mapę, można odkryć zaskakujące ciekawostki, które odwracają do góry nogami ludzkie wyobrażenia o geografii świata.

 

Prawdopodobnie najtrudniejsza zagadka geograficzna

Wyobraź sobie, że Twój nauczyciel lub wykładowca geografii każe uszeregować następujące miasta od położonego najdalej na północ do położonego najdalej na południe: rosyjskie Władywostok, kanadyjskie Toronto, francuskie Bordeaux i włoskie Mediolan. Zarówno Rosja, jak i Kanada rozciągają się daleko za koło podbiegunowe północne. Natomiast Włochy położone są nad Morzem Śródziemnym, a Francja – pomiędzy Włochami a Wielką Brytanią. Dlatego zdecydowana większość przypuszcza, że albo Władywostok, albo Toronto położone jest najdalej na północ, a następnie Bordeaux, a Mediolan leży najdalej na południe.

 

Odwrotnie

Jednak w rzeczywistości jest odwrotnie. Najdalej na północ spośród tych miast położony jest Mediolan – 45°27'N. Na drugim miejscu znajduje się Bordeaux – 44°50'N. Na trzecim miejscu jest Toronto – 43°42'N, a najdalej na południe położonym z tych miast jest Władywostok – 43°06'N. Ciekawostka ta wywołuje wśród obserwatorów wielkie niedowierzanie, ponieważ wielu nie zdaje sobie sprawy, jak daleko Rosja i Kanada rozciągają się na południe.

 

Zarówno Rosja, jak i Kanada rozciągają się tak daleko na południe, jak Północna Kalifornia!

Najdalej na południe położonym punktem Rosji jest szczyt góry Bazardüzü, znajdująca się w Republice Dagestanu, na granicy z Azerbejdżanem. Jej szerokość geograficzna wynosi zaledwie 41°21' N. Najdalej na południe położony punkt Kanady znajduje się nad jeziorem Erie w prowincji Ontario, a konkretnie na wyspie Middle Island (pol. Wyspa Środkowa). Jej szerokość geograficzna wynosi 41°41' N. W związku z tym terytorium obu krajów rozciąga się dalej na południe niż Rzym (41°53' N) oraz miasta Vigo na północy Hiszpanii (42°14' N), Bragança na północny wschód Portugalii (41°48' N), Sinop w północnej Turcji (42°01' N) i Crescent City w północnej Kalifornii (41°45' N), a nawet wieś Ormenio (41°43' N), czyli najdalej na północ położona miejscowość Grecji!

Dodatkowo można stwierdzić, że terytorium Federacji Rosyjskiej rozciąga się jeszcze dalej na południe niż Barcelona (41°23' N), a nawet miasto Orestiada w północno-wschodniej Grecji (41°30' N)! Mało kto by wierzył, że zarówno Rosja, jak i Kanada rozciągają się tak daleko na południe jak środkowe regiony Włoch oraz północne regiony Hiszpanii, Portugalii, Turcji, Grecji, a nawet Kalifornii?

 

Drugie zadanie

A teraz wyobraź sobie, że Twój nauczyciel lub wykładowca geografii każe uszeregować kolejne cztery miasta od położonego najdalej na wschód do położonego najdalej na zachód: Warszawa, rosyjski Królewiec (dawniej Kaliningrad), miasto uniwersyteckie Luleå w północnej Szwecji i norweski Hammerfest (tak zwane najdalej na północ wysunięte miasto świata).

Półwysep Skandynawski jest największym pod względem powierzchni półwyspem Europy. Norwegia zajmuje jego zachodnią część, a Szwecja – wschodnią część (dla jasności trzeba podkreślić, że wbrew utartym opiniom Finlandia nie jest de facto częścią Skandynawii). Regiony południowo-zachodnie Norwegii położone są na Morzu Północnym, czyli naprzeciwko północnej Szkocji.

Natomiast Rosja zajmuje najdalej na wschód położoną część Europy i jej terytorium rozciąga się dalej na wschód niż Chiny, Japonia, Australia, a nawet Nowa Zelandia. Polska położona jest w Europie Środkowej. Jednak poza jej granicami wiele osób mylnie określa ją jako kraj Europy Wschodniej przez to, że w latach 1945–1989 była państwem członkowskim tak zwanego Bloku Wschodniego. Wówczas Szwecja była neutralna. Natomiast Norwegia jest od 1949 roku państwem członkowskim NATO, które kojarzy się wielu obserwatorom z Zachodem. W związku z tym większość ludzi zakłada, że Królewiec położony jest najdalej na wschód, a następnie Warszawa i Luleå, a Hammerfest leży najdalej na zachód.

 

Kolejna niespodzianka

Niemniej jednak najdalej na wschód położonym z tych miast jest Hammerfest na 23°40' E. Na drugim miejscu znajduje się Luleå na 22°09' E. Na trzecim miejscu jest Warszawa na 21°00' E, a najdalej na zachód położonym z tych miast jest Królewiec na 20°33' E. Rzecz w tym, że większość ludzi nie zdaje sobie sprawy, jak daleko Polska i Rosja rozciągają się na zachód, a Norwegia i Szwecja – na wschód. Najdalej wysunięte na wschód miasto Norwegii – Vardø (31°06' E) – leży dalej na wschód niż Petersburg (30°18' E), Kijów (30°31' E) oraz Kair (30°03' E).

 

Polska rozciąga się dalej na zachód niż Neapol

Najdalej na zachód położonym miastem w Polsce jest Świnoujście w województwie zachodniopomorskim. Jego długość geograficzna wynosi 14°14' E. Dla porównania: miasto portowe Rønne na duńskiej wyspie Bornholm położone jest na 15°35' E. Zatem prom Świnoujście–Rønne płynie de facto na północny wschód, a nie na północny zachód. Dodatkowo można stwierdzić, że czeska Praga, niemiecki Frankfurt nad Odrą i Neapol we Włoszech leżą odpowiednio na 14°25' E, 14°33' E i 14°18' E. Innymi słowy: Polska rozciąga się dalej na zachód niż trzecie co do wielkości miasto Włoch. Trudno w to uwierzyć, ale taka jest prawda.

 

Terytorium rosyjskie rozciąga się tak daleko na zachód jak województwo łódzkie

Najdalej na zachód wysunięty punkt europejskiej części Rosji znajduje się na Mierzei Wiślanej, na granicy między województwem pomorskim a obwodem królewieckim. Jego długość geograficzna wynosi 19°38' E. W związku z tym terytorium europejskiej części Rosji rozciąga się nieco dalej na zachód niż Piotrków Trybunalski w województwie łódzkim (19°41' E), Kraków (19°56' E), miasto Umeå w północnej Szwecji (20°15' E), Belgrad (20°27' E) oraz miasto Szeged na południowych Węgrzech (20°08' E).

 

Daleki Wschód leży po części na Dalekim Zachodzie!

Jednak wbrew pozorom najdalej na zachód położony punkt w Federacji Rosyjskiej nie znajduje się w europejskiej części kraju, lecz w jej azjatyckiej części, a konkretnie na Dalekim Wschodzie. Tak zwanemu najdalej na wschód położonemu regionowi Rosji jest półwysep Czuchocki. Region ten leży na południku 180°, czyli po części na półkuli wschodniej, po części na zachodniej. Około jednej czwartej jego terytorium leży na „wschód” od południka, co w rzeczywistości umieszcza ją na półkuli zachodniej. Tym samym najdalej na zachód położony punkt Rosji leży na długości geograficznej 179°59' W, czyli na zachód od całych Stanów Zjednoczonych. Dodatkowo nie można nie zauważyć, że tak zwany najdalej na wschód wysunięty punkt Rosji – Przylądek Dzieżniowa – położony jest na 169°39' W!

 

Polska leży dalej na północ, niż się wydaje Polakom!

Ku zaskoczeniu wielu Polakom, Polska rozciąga się tak daleko na północ, jak północna Anglia, Irlandia, Szkocja, a nawet południowe regiony Danii. Najdalej na północ wysuniętym punktem Polski jest Gwiazda Północy w Jastrzębiej Górze. Jej szerokość geograficzna wynosi 54°50' N. Dla porównania: miasta Belfast w Irlandii Północnej i Durham na północy Anglii leżą odpowiednio na 54°34' N i 54°36' N. Jastrzębia Góra leży również dalej na północ niż miasto portowe Gedser w południowej Danii (54°34' N) oraz Przylądek Mull of Galloway, czyli najdalej na południe wysunięty punkt Szkocji (54°38' N). Przylądek ten znajduje się w okolicach miasta portowego Stranraer na południowym zachodzie Szkocji. Kolejna mało znana i niewiarygodna ciekawostka.

 

Warszawa leży dalej na północ niż Londyn

Większość Polaków sądzi, że Warszawa leży dalej na południe niż Londyn. Może powodem jest to, że na jednych mapach Europy nie jest zaznaczona szerokość geograficzna i kraje peryferyjne podsuwane są w górę, żeby je umieścić na mapie. Wskutek tego wydaje się, że Wielka Brytania i Irlandia leżą znacznie dalej na północ niż większa część Polski. Natomiast na innych mapach szerokości geograficzne są jednak zaznaczane, a peryferyjne regiony kontynentu nie są umieszczane wyżej. Dzięki temu widzimy mniej więcej prawdziwe położenie każdego kraju. Wtedy zauważamy, że centrum Warszawy położone jest na 52°13' N, a centrum Londynu na 51°30' N. Prawie na tej samej szerokości, co Warszawa, leży słynne miasto uniwersyteckie Cambridge (51°12' N). Miasto to położone jest we wschodniej Anglii, około 80 km na północny wschód od Londynu.

 

Warszawa i Amsterdam leżą na tej samej szerokości co północna Syberia!

Irkuck – jedno z największych miast na Syberii – położony jest na 52°17' N, czyli prawie na tej samej szerokości geograficznej co warszawskie Bielany (52°16' N) i nieco dalej na południe, niż podwarszawski Wołomin (52°20' N) i Amsterdam (52°22' N). Choć trzeba przyznać, że Irkuck położony jest w części południowej Syberii, mało kto by uwierzył, że nie leży dalej na północ niż okolice stolicy Polski czy Niderlandów.

 

Końca nie widać

Prosto mówiąc, ciekawostkom nie ma końca. O wszystkich w treści jednego i tego samego tekstu wspomnieć nie można. Niemniej jednak wiele z nich jest tak zaskakujących, że potrafią odwracać do góry nogami ludzkie wyobrażenia o geografii świata i zaciekawić nawet tych, którzy średnio lubią geografię.

Wołomin, 2025

tekst na licencji dla Maisons-Laffitte.pl